Mogelijke bijwerkingen van psilocybine microdosing

In algemene zin betekent ‘microdoseren’ dat je een heel kleine hoeveelheid psilocybine neemt: laag genoeg zodat de meeste mensen geen duidelijke hallucinaties ervaren, maar hoog genoeg om mogelijk subtiele veranderingen te merken in stemming, energie of waarneming.

Wat precies als ‘micro’ geldt, kan sterk verschillen per persoon, product en meetmethode. Het is ook belangrijk om je verwachtingen goed te zetten: bijwerkingen zijn niet voor iedereen hetzelfde, en veel van wat online rondgaat is anekdotisch. Hoewel het onderzoek langzaam op gang komt, is de bewijsbasis rond de risico’s van psilocybine microdoseren nog beperkt, zeker buiten klinische settings.¹

Waarom bijwerkingen zelfs bij microdoseringen kunnen optreden

Ook bij lage doseringen kan psilocybine invloed hebben op de hersenen. Het wordt omgezet in psilocine, dat vooral inwerkt op serotonine (5-HT)-receptoren die betrokken zijn bij stemming, waarneming en cognitie. Kleine verschuivingen in dit systeem kunnen voor sommige mensen al merkbaar zijn.²

Hoe gevoelig je bent, verschilt enorm. Genetica, je basisniveau van angst, slaap, cafeïne-inname en je algemene neurochemie kunnen allemaal meespelen in hoe een microdosering op een bepaalde dag aanvoelt.

Ook context telt mee. ‘Set’ (je mindset), ‘setting’ (je omgeving) en verwachtingen kunnen subtiele effecten versterken, waardoor ze soms omslaan naar onrust, afleiding of prikkelbaarheid.

De nauwkeurigheid van de dosering is nog een aandachtspunt. De natuurlijke sterkte van paddenstoelen kan verschillen tussen soorten, batches en zelfs individuele paddenstoelen, waardoor een ‘microdosering’ in de praktijk groter kan uitvallen dan je bedoelt.

Zijn er risico’s of negatieve mentale effecten van psilocybine microdoseren? Mogelijk wel, vooral bij mensen die gevoelig zijn voor angst, piekeren of stemmingsinstabiliteit.

Zijn er risico’s of negatieve mentale effecten van psilocybine microdoseren?

Mogelijke effecten worden vaak omschreven als mild en kortdurend, maar ze kunnen alsnog behoorlijk verstorend zijn, vooral als de dosis hoger uitvalt dan bedoeld of als je gevoelig bent voor serotonerge stoffen. Veelgenoemde ervaringen zijn onder andere:

• hoofdpijn en lichamelijke spanning: sommige mensen merken een strakke kaak, spanning in nek of schouders, of later op de dag een doffe hoofdpijn. Dit kan samenhangen met veranderingen in serotoninesignalering, hydratatie of stress.
• misselijkheid of spijsverteringsklachten: lichte misselijkheid, een ‘fladderende’ maag of minder eetlust kan voorkomen, zeker bij hele paddenstoelen, die vaak lastiger te verteren zijn.
• vermoeidheid of veranderingen in energieniveau: voor sommigen voelt een microdosering subtiel activerend, maar bij anderen kan het juist vermoeidheid, rusteloosheid of een ‘opgefokt maar vlak’ gevoel geven, wat je focus kan beïnvloeden.
• verstoorde slaap of levendige dromen: veranderingen in inslapen, lichtere slaap of ongewoon levendige dromen worden soms gemeld, vooral als je het later op de dag neemt.

Psychologische en emotionele bijwerkingen

Naast lichamelijke klachten noemen sommige mensen subtiele psychologische verschuivingen die eerder onprettig dan helpend voelen. Deze ervaringen lijken vaker voor te komen wanneer je onder stress staat, gevoelig bent voor angst, of wanneer de dosis niet consistent is.

Toegenomen angst of rusteloosheid is een van de meest besproken zorgen. Kan microdoseren met psilocybine angst verergeren? Dat kan, vooral als je van nature al angstig bent, gevoelig reageert op stimulerende middelen of de dosis neemt op een veeleisende dag.

Stemmingswisselingen of emotionele gevoeligheid kunnen ook voorkomen, waarbij gevoelens meer aan de oppervlakte liggen dan normaal. Bij de één kan dat eruitzien als prikkelbaarheid; bij een ander als ongewoon snel moeten huilen of heftiger reageren.

Moeite met concentreren is een andere mogelijkheid. In plaats van je focus te verbeteren, kan een microdosering je gedachten soms juist wat versnipperd laten aanvoelen.

Tot slot is verhoogde introspectie niet altijd prettig. Ook zonder ‘trip’ kan extra zelfreflectie zorgen dat zorgen of lastige thema’s omhoogkomen die je moeilijk naast je neer kunt leggen.

Kan psilocybine microdoseren mentale gezondheidsklachten verergeren?

Voor sommige mensen gaat het niet alleen om milde ongemakken, maar om de vraag of microdoseren een bestaande psychische aandoening kan verergeren.

Bij angststoornissen kunnen zelfs kleine verschuivingen in serotoninesignalering en alertheid aanvoelen als onrust of een opbouwend paniekgevoel, vooral bij mensen die gevoelig zijn voor lichamelijke sensaties of eerder paniekaanvallen hebben gehad.

Bij depressie kunnen ervaringen uiteenlopen. Sommige anekdotische verhalen noemen een betere stemming, terwijl anderen juist meer emotionele schommelingen, prikkelbaarheid of een ‘rauw’ gevoel beschrijven, zeker in periodes met weinig veerkracht of veel stress.

Extra voorzichtigheid is belangrijk voor iedereen met een bipolaire stoornis of een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van psychose. Psychedelische stoffen kunnen bij kwetsbare mensen mogelijk een hoger risico geven op het uitlokken van manie, hypomanie of psychotische symptomen.³

Omdat het bewijs nog beperkt is, zijn screening en professionele begeleiding belangrijk. Sta je momenteel onder behandeling, dan is het het veiligst om de risico’s en mogelijke interacties met een gekwalificeerde zorgverlener te bespreken voordat je iets verandert.

Wie moet psilocybine vermijden?

Sommige groepen lopen mogelijk een hoger risico op ongunstige psychische of medische uitkomsten door psilocybine en krijgen daarom doorgaans het advies om het te vermijden.

Dit geldt onder andere voor iedereen met een persoonlijke of familiaire voorgeschiedenis van psychose, en voor mensen met een bipolaire stoornis, schizofrenie of verwante aandoeningen, waarbij serotonerge psychedelica de kans op ontregeling van klachten kunnen vergroten.

Ook is voorzichtigheid belangrijk als je medicijnen gebruikt die invloed hebben op serotonine of de hersenchemie, waaronder SSRI’s, MAO-remmers en andere middelen die kunnen interacteren. Het combineren van stoffen kan onvoorspelbaar zijn, en aanpassingen aan voorgeschreven medicatie horen alleen te gebeuren onder medische begeleiding.

Psilocybine wordt daarnaast meestal vermeden tijdens zwangerschap en borstvoeding, en extra voorzichtigheid is verstandig bij mensen met neurologische aandoeningen.

Is er twijfel, dan is een medisch consult de veiligste stap, zeker als je een psychische diagnose hebt of regelmatig medicatie gebruikt.

Langetermijn- en onbekende risico’s van psilocybine microdoseren

Een van de grootste onzekerheden rond regelmatig microdoseren is dat solide klinische langetermijngegevens nog beperkt zijn. De meeste studies tot nu toe zijn klein en kort, en brengen niet volledig in beeld hoe herhaald gebruik verschillende groepen over maanden of jaren kan beïnvloeden.¹

Bij frequent doseren kan ook tolerantie ontstaan, waardoor dezelfde hoeveelheid na verloop van tijd minder merkbaar voelt. Dat kan sommige mensen verleiden om de dosis te verhogen, wat de kans op ongewenste psychische of lichamelijke effecten kan vergroten.

Een andere mogelijke zorg is psychologische afhankelijkheid. Ook zonder een klassiek onthoudingssyndroom kan een routine iets worden waarvan iemand het gevoel krijgt dat die het ‘nodig’ heeft om te kunnen omgaan met stress, te werken of te socialiseren, zeker als de voordelen sterk worden verwacht.

Is psilocybine microdoseren op de lange termijn veilig? Op dit moment is daar geen duidelijk, evidence-based antwoord op. Een voorzichtige aanpak betekent: niet dagelijks gebruiken, je stemming en slaap goed in de gaten houden, en professionele hulp vragen als het patroon dwangmatig wordt of onrust geeft.

Kan psilocybine microdoseren leiden tot afhankelijkheid of verslaving?

Het helpt om drie dingen uit elkaar te houden: verslaving (dwangmatig gebruik ondanks schade), afhankelijkheid (een middel nodig hebben om ontwenningsverschijnselen te voorkomen) en gewoontevorming (een routine die lastig te stoppen is).

Op basis van het huidige bewijs wordt psilocybine over het algemeen gezien als een stof met een laag verslavingspotentieel, zeker vergeleken met veel andere psychoactieve middelen. Het lijkt niet dezelfde beloningsroutes aan te jagen die bij klassieke verslaving horen, en lichamelijke afhankelijkheid wordt doorgaans niet gemeld.⁴

Toch is psychologische afhankelijkheid wel mogelijk. Als iemand gaat geloven dat die alleen productief, emotioneel in balans of sociaal zelfverzekerd kan zijn met regelmatig microdoseren, kan het gedrag zichzelf gaan versterken.

Routinematig of onbegeleid gebruik op de lange termijn kan ook ‘dose creep’ en tolerantie in de hand werken. Pauzes nemen, veranderingen in stemming en slaap bijhouden en eerlijk zijn over waarom je het gebruikt, kan helpen om te herkennen wanneer een gewoonte niet meer helpt.

Bijwerkingen van microdoseren vs. gemelde voordelen

Online discussies leggen vaak de nadruk op vermeende voordelen zoals een betere stemming, meer creativiteit of meer focus, terwijl onprettige ervaringen minder aandacht krijgen. Het kan helpen om bijwerkingen en voordelen van een psilocybine-microdosering naast elkaar te zetten, omdat je bij dezelfde persoon allebei kunt zien en effecten ook per dag kunnen verschillen.

Verwachting speelt bovendien een grote rol. In onderzoeken kunnen placebo-effecten sterk zijn: als mensen denken dat ze een microdosering hebben genomen, rapporteren ze soms veranderingen, ook wanneer dat niet zo is. Dat betekent niet dat alle voordelen ‘ingebeeld’ zijn, maar wel dat zelfrapportage lastig te interpreteren is zonder gecontroleerd onderzoek.⁵

Belangrijk is: gemelde voordelen nemen het risico niet weg. Iemand kan zich gemotiveerder voelen, maar tegelijk ook angstiger worden, emotioneel gevoeliger reageren of sneller afgeleid zijn, vooral bij wisselende doseringen, stressvolle omstandigheden of een onderliggende kwetsbaarheid.

Moeten bijwerkingen van psilocybine reden tot zorg zijn?

Voor veel mensen zijn de meest genoemde effecten relatief mild, zoals misselijkheid, hoofdpijn, onrust, verstoorde slaap of je emotioneel ‘op het randje’ voelen. Tegelijk verschillen reacties per persoon sterk, en die onzekerheid is een deel van het risico: wat voor de één te overzien is, kan voor een ander ontregelend zijn.

Een voorzichtige, goed geïnformeerde aanpak betekent dat je mogelijke nadelen net zo serieus neemt als de voordelen waarop je hoopt, rekening houdt met je mentale gezondheidsgeschiedenis en medicijngebruik, en geen conclusies trekt op basis van online anekdotes.

Referenties

1. Polito V, Stevenson RJ. A systematic study of microdosing psychedelics. Arnone D, ed. PLOS ONE. 2019;14(2):e0211023. doi:https://doi.org/10.1371/journal.pone.0211023 ↩︎
2. Nichols DE. Psychedelics. Pharmacological Reviews. 2016;68(2):264-355. doi:https://doi.org/10.1124/pr.115.011478 ↩︎
3. Schlag AK, Aday J, Salam I, Neill JC, Nutt DJ. Adverse effects of psychedelics: From anecdotes and misinformation to systematic science. Journal of Psychopharmacology. 2022;36(3). doi:https://doi.org/10.1177/02698811211069100 ↩︎
4. Johnson MW, Griffiths RR, Hendricks PS, Henningfield JE. The Abuse Potential of Medical Psilocybin According to the 8 Factors of the Controlled Substances Act. Neuropharmacology. 2018;142:143-166. doi:https://doi.org/10.1016/j.neuropharm.2018.05.012 ↩︎
5. Szigeti B, Kartner L, Blemings A, et al. Self-blinding citizen science to explore psychedelic microdosing. Baker CI, Shackman A, Perez Garcia-Romeu A, Hutten N, eds. eLife. 2021;10:e62878. doi:https://doi.org/10.7554/eLife.62878 ↩︎